ESKİ ROMA’DAN YENİ ROMA’YA (Kentlerin Kraliçesi İstanbul- 3)

Eski Roma şehrine öykündüğü için Yeni Roma’yı yani İstanbul’u yedi tepe üzerine kurmuş Roma İmparatoru l. Konstantin (324-337). Bu şehrin eski Roma kadar kutsal olmasını istemiş.

istanbulun-duvarlari-ab

İstanbul’un Tarihi Duvarları

 

l. Konstantin, İstanbul’u ele geçirdikten sonra şehri; Roma İmparatorluğu’nun başkenti olarak görmüş, yoğun imar çalışmaları yapmış; kenti büyütmüş, yeni yollar, saraylar yaptırmış; imparatorluğunun her yanından antik sanat eserleri getirterek Yeni Roma’yı süslemiş. Kuruluşundan başlayarak yüz-yüz elli yıl içinde yedi tepenin her birine forumlar inşa edilmiş.

-Forum mu? Eski çağlarda halkın sorunlarını konuşup tartıştığı alanlara forum denmiyor muydu Yurdanur?

-Evet canııım!. Bu yedi tepeye forumlar yani meydanlar yapılmış. Bu meydanların etrafı sıra sıra sütunlu pasajlarla çevrilmiş ve çevresine dini, politik, ticari binalar yerleştirilmiş. Her forumun ortasına da imparatora ithaf edilen sütunlar dikilmiş.

turgut-istanbul-marti-033-Anlattıklarından çıkarabildiğim; tarihi yarımadada belirlenen yedi tepe ya da bölgede yerleşim alanları oluşturulmuş. Kent böylece büyümüş, genişlemiş.

-Öyle! O tepeler kentin merkezleri olmuş, bu merkezler genişledikçe kent de büyümüş. Merkezlerdeki forumlar ve çevresindeki anıtlar zamanla doğal afetler, iç savaşlar, ekonominin kötüye gidişiyle özellikle de Latin İmparatorluğu (1204-1261) zamanında yakılıp yıkılmış, büyük zarar görmüş. Roma ve Bizans’tan günümüze gelen eserler var, var da; ben tüm eserlerin günümüze kalmasını isterdim.

onufrio_panavinio_hippodrome_constantinople-900x578

İtalyan Tarihçi Onofrio Panvinio’nun İstanbul-Sultanahmet Hipodrom Gravürü (16. yy.)

İşin ilginci İstanbul’un fethiyle yedi tepe, Osmanlı Devleti zamanında da önemini yitirmemiş. Bizans’ın düşüş döneminde yedi tepede bulunan Bizans eserleri yeniden yapılandırılmak istense de Bizans ekonomisinin kötüye gitmesi buna olanak vermemiş.

istanbul-ag022

İstanbul

Yükseliş dönemindeki Osmanlı Devleti, İstanbul’un yedi tepesini camilerle donatmış, çevrelerini yaşanası yerler haline getirmiş. Roma ve Bizans’ın sütunlarının yerini minareler ve kubbeler almış.

-Yurdanur sen bu kadar bilgiyi ne zaman, nereden edindin? Dün gece ansiklopedi karıştırdığını söyledin de bir gece de bu bilgiyi edinmek biraz zor!

-Haklısın valla! Doğduğumdan beri burada yaşıyorum, geziyorum, dolaşıyorum. İstanbul’un diğer tepelerinde yani semtlerinde oturan akrabalarımız, ahbaplarımız var. İstanbul’un neresine gitsek annem, babam şehirle ilgili bildiklerini anlatırlar.

istanbul-bogazi-a-011

İstanbul

Bir de İstanbul-Sultanahmet-Boğaz’a âşık bir ağabeyim ve kütüphaneler dolusu kitapları var. Yıllardır İstanbul’la ilgili anlatılanları, yazılanları okudum. Dün akşam karıştırdığım ansiklopedilerdeki bilgilerle öncekileri cilâladım. Hepsi bu!

Yurdanur’cuğum sende, bende olmayan tarih merakı, bilinci; okuma sevgisi, gözlem yapabilme yetisi var. Araştırarak, inceleyerek nerelere varıyorsun. Ama en önemlisi konuya ilgi duymak ve öğrenmek istemek. Başlangıçta anlattıkların aklımı karıştırdı; neyin ne olduğunu kavrayınca konuya ilgim arttı. İstanbul’un yedi tepesini ve bu tepelere yapılan eserlerin neler olduğunu çok merak ediyorum.

-Birinci tepe Sarayburnu Tepesi! Bu tepede bulunan eserleri saymadan önce Augusteion Forumu’na gidelim, etrafı inceleyelim.

-Çok uzakta mı bu forum? Bu adı daha önce duymamıştım.

-Yok, yok! Yüz-yüz elli metre sonra oradayız. Bak geldik bile!

-Eee, burası Sultanahmet Meydanı!

istanbul-ag024

İstanbul

-Evet canım! Bugün Topkapı Sarayı’nın bulunduğu yerde Bizantion Akropolü varmış. Akropolün agorasıymış burası. Doğu Roma zamanında bu meydan düzenlenmiş. Augusteion Forumu, Roma İmparatoru Konstantinus’un annesi Augusta Helena’nın anısına yapılmış. Meydanın merkezinde Helena’nın sütun üzerinde heykeli bulunuyormuş. Augusteion Forumu; dini yapı Ayasofya, iktidar yapısı Büyük Saray, su yapısı Yerebatan Sarnıcı, sosyal yapı Hipodrom ve imparatorluğun tüm ülkeye yayılan yollarının başlangıç noktası olan Milion Taşı gibi önemli yapılarla çevrilmiş. İşte bu ana kent meydanına Augusteion deniyormuş o zamanlar.

My captured picture-Yani bu meydan Megaralılardan günümüze kadar önemini yitirmemiş. Dünyanın en eski katedrali, büyük kubbesiyle Bizans mimarisinin simgesi  Ayasofya’nın bulunduğu meydan.

000035-ayasofya-a

İstanbul-Sultanahmet/ Ayasofya

-Ayasofya, dünyanın en hızlı inşa edilmiş katedraliymiş, beş yılda (M.S. 532-537) yapılmış. Aslında bu 3. Ayasofya’ymış! Daha önce aynı yerde yapılmış olan iki kilise isyanlarda yıkılmış. Gerçi 3. Ayasofya’nın da kubbesi çok geniş olduğundan Bizans Döneminde birçok kez çökmüş. Osmanlı Döneminde Mimar Sinan Ayasofya’ya istinat duvarları yapmış, ondan sonra herhangi bir çökme olmamış.

-Desene Mimar Sinan’ın eli Ayasofya’ya da değmiş. Bir yerde okumuştum, Ayasofya on beş yüzyıl ibadet yeri olmuş, bu da dünyadaki en uzun süreymiş. Çok kısa sürede inşa edilen en uzun süre ibadet yeri olan Ayasofya Katedrali, 1453’te Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürülmüş.

-Dediğin gibi  Ayasofya yüzyıllarca cami olarak kullanılmış canım Gönül’üm, 1935’te de müze olarak hizmete girmiş. Tüm konuştuklarımızdan çıkardığım Osmanlılar da Roma İmparatoru Konstantin gibi Sultanahmet’e çok değer vermiş, burayı yönetim merkezi yapmışlar. Eskiden Bizantion Akropolü’nün olduğu yere Topkapı Sarayı’nı inşa ettirmişler.

Birinci tepenin en önemli yapıları Ayasofya, Sultanahmet Camii ve Topkapı Sarayı’dır.

-Kaç saattir birinci tepedeyiz, haydi diğer tepelerin hangileri olduğunu söyle artık.

-Haklısın da burada araştıracak pek çok yapı var. Örneğin Büyük Saray’ın içinde olan Magnaura Sarayı, M.S. 425 yılında Avrupa’nın ilk üniversitesi olarak kabul edilmiş. Konstantinopolis Üniversitesi, Magnaura Sarayı Üniversitesi adıyla üniversiteler tarihine geçmiş.

-Nerden nereye geldik. Bu ödevi aldığımda böyle bir şeyle karşılaşacağım aklımın ucundan geçmezdi. Ben yine de diğer tepelere bakalım diyorum, yoksa bu işin içinden çıkamayacağız.

dsc08026-a-istanbul-Bak arkadaşım, bizim asıl ödevimiz birinci tepe; şimdi bu konuyu kapatıyorum;  hafta içi kütüphaneye gidip etraflıca araştıracağız. Anlaştık mı?

-Anlaşmaz mıyız? Tabii ki anlaştık Yurdanur’cuğum. Sen diğer tepelerin adlarını say bakalım.

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s